Vesayet Nedir?

Vesayet, kendi işlerini tek başına sağlıklı şekilde yürütemeyecek durumda olan kişilerin korunması amacıyla düzenlenmiş bir hukuk kurumudur. Bu kurumun temel amacı, kişiyi cezalandırmak ya da hayatını tamamen başkasının kontrolüne bırakmak değil; kişinin şahsını, malvarlığını ve hukuki güvenliğini korumaktır.

Türk Medeni Hukuku bakımından vesayet; küçükler, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunanlar, savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ya da malvarlığını kötü yönetme gibi sebeplerle kendisini veya ailesini zarara uğratabilecek kişiler bakımından gündeme gelebilir. Akademik kaynaklarda da vesayetin, “korunmaya ve yardıma muhtaç olan” kişileri koruma amacı taşıdığı vurgulanmaktadır.

Ancak vesayet kararı kalıcı ve değişmez bir karar değildir. Vesayeti gerektiren sebep ortadan kalkmışsa, kişi yeniden fiil ehliyetini kullanabilecek duruma gelmişse ya da artık korunmaya ihtiyaç kalmamışsa vesayetin kaldırılması gündeme gelir.

Vesayetin Kaldırılması Ne Demektir?

Vesayetin kaldırılması, mahkeme tarafından daha önce verilen kısıtlama ve vasi atanması kararının sona erdirilmesidir. Başka bir ifadeyle, kişinin artık vasi aracılığıyla değil, kendi adına hukuki işlem yapabilecek hale geldiğinin kabul edilmesidir.

DergiPark’ta yayımlanan akademik çalışmalarda da açıkça belirtildiği üzere, diğer kısıtlılar üzerindeki vesayetin sona ermesi yetkili vesayet makamının, yani sulh hukuk mahkemesinin kararıyla gerçekleşir. Vesayeti gerektiren sebep ortadan kalkmışsa mahkeme vesayetin sona ermesine karar verir. Bu talep, kısıtlı kişi veya ilgililer tarafından ileri sürülebilir.

Burada önemli nokta şudur: Mahkeme yalnızca “artık vesayet kalksın” denildiği için karar vermez. Vesayetin kaldırılabilmesi için, vesayete neden olan durumun ortadan kalktığının somut delillerle ortaya konulması gerekir.

Vesayetin Kaldırılmasını Kimler İsteyebilir?

Vesayetin kaldırılmasını öncelikle kısıtlı kişinin kendisi isteyebilir. Bunun yanında yakınları, ilgililer veya hukuki yararı bulunan kişiler de bu talepte bulunabilir.

Örneğin kişi daha önce akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanmışsa, iyileştiğini ve artık kendi işlerini görebilecek durumda olduğunu ileri sürebilir. Ya da savurganlık, kötü yönetim veya bağımlılık nedeniyle verilen bir kısıtlama kararında, kişinin uzun süredir düzenli bir hayat sürdüğü, borçlarını yönettiği, tedavi gördüğü veya artık kendisi ve ailesi için tehlike oluşturmadığı ispatlanabilir.

Görevli Mahkeme Hangisidir?

Vesayetin kaldırılması talebinde görevli mahkeme, vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesidir.

Vesayet işleri çekişmesiz yargı niteliğindedir. Bu nedenle mahkeme, tarafların sunduğu delillerle sınırlı kalmaz; gerekli görürse kendiliğinden araştırma yapabilir, sağlık kurulu raporu aldırabilir, sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırabilir veya ilgili kurumlara müzekkere yazabilir. Akademik kaynaklarda vesayet ve kısıtlılık kararlarının sona ermesine ilişkin yargılama usulünün, kural olarak mahkemenin bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğu; Türkiye’de görülen davalarda da Türk hukukunun uygulanacağı belirtilmektedir.

Sağlık Sebebiyle Kısıtlanan Kişilerde Süreç

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle verilen vesayet kararlarında en önemli delil, resmi sağlık kurulu raporudur.

Bu tür durumlarda mahkeme, kişinin iyileşip iyileşmediğini veya artık vesayet altında bulunmasının gerekip gerekmediğini kendisi tıbben değerlendirmez. Kişi genellikle tam teşekküllü bir devlet hastanesine, üniversite hastanesine veya Adli Tıp Kurumu’na sevk edilir. Alınacak raporda kişinin ayırt etme gücü, kendi işlerini görme kabiliyeti ve hukuki işlem ehliyeti bakımından değerlendirme yapılır.

Eğer raporda kişinin artık vesayet altında tutulmasını gerektiren bir durum bulunmadığı belirtilirse, mahkeme vesayetin kaldırılmasına karar verebilir. Ancak rapor yetersiz, çelişkili veya soyut ise mahkeme ek rapor isteyebilir.

Savurganlık, Bağımlılık veya Kötü Yönetim Sebebiyle Vesayetin Kaldırılması

Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ya da malvarlığını kötü yönetme sebebiyle verilen kısıtlama kararlarında mahkeme daha çok kişinin güncel yaşam düzenine bakar.

Bu noktada şu hususlar önem kazanır:

Kişinin uzun süredir şikâyete konu bir davranışının bulunmaması, bağımlılık varsa tedavi sürecine uyum göstermesi, gelir ve giderlerini yönetebilmesi, ailesini veya kendisini yoksulluğa düşürme tehlikesinin ortadan kalkması, sosyal çevresi ve günlük yaşamı itibarıyla istikrarlı bir tablo göstermesi gerekir.

Bu tür dosyalarda yalnızca “artık düzeldim” demek yeterli değildir. Mahkemeye bunu destekleyen somut belgeler sunulmalıdır. Tedavi kayıtları, banka hareketleri, çalışma belgeleri, tanık beyanları, sosyal inceleme raporları ve varsa önceki şikâyetlerin sona erdiğini gösteren kayıtlar önemlidir.

Hükümlüler Bakımından Vesayetin Sona Ermesi

Özgürlüğü bağlayıcı ceza sebebiyle vesayet meselesi, son yıllarda önemli anayasal tartışmalara konu olmuştur. Anayasa Mahkemesi kararında, Türk Medeni Kanunu’nun 471. maddesinde yer alan ve özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayetin hapis hâlinin sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkacağına ilişkin düzenleme incelenmiştir.

Bu başlıkta özellikle dikkat edilmesi gereken husus, ceza infazı nedeniyle uygulanan vesayet ile kişinin akıl hastalığı, bağımlılık veya kötü yönetim sebebiyle kısıtlanmasının aynı hukuki zeminde değerlendirilmemesidir. Her kısıtlama sebebi kendi koşulları içinde incelenmelidir.

Vesayetin Kaldırılması İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Somut dosyaya göre değişmekle birlikte genellikle şu belgeler önem taşır:

Vesayetin kaldırılması talepli dilekçe, önceki vesayet kararının örneği, sağlık sebebi varsa güncel sağlık kurulu raporu veya mahkemeden sevk talebi, kişinin güncel yaşam düzenini gösteren belgeler, tedavi evrakları, çalışma veya gelir belgeleri, banka kayıtları, tanık listesi ve kısıtlama sebebinin ortadan kalktığını gösteren diğer deliller.

Burada amaç, mahkemeye şu kanaati vermektir: “Bu kişi artık vesayet altında korunmaya muhtaç değildir; kendi hukuki, mali ve kişisel işlerini yürütebilecek durumdadır.”

Mahkeme Nasıl İnceleme Yapar?

Mahkeme öncelikle önceki kısıtlama kararının hangi sebebe dayandığını inceler. Çünkü vesayetin kaldırılması için, o sebebin ortadan kalkıp kalkmadığı araştırılır.

Daha sonra kısıtlı kişi dinlenebilir, vasi beyanı alınabilir, yakınların veya ilgililerin görüşü sorulabilir. Sağlık sebebi varsa resmi sağlık kurulu raporu alınır. Gerekirse sosyal inceleme yaptırılır. Mahkeme, kişinin korunmaya hâlâ ihtiyaç duyup duymadığını somut olayın özelliklerine göre değerlendirir.

Vesayet hukukunun amacı kişiyi gereksiz yere sınırlamak değil, ihtiyaç varsa korumaktır. Bu nedenle vesayet sebebi ortadan kalkmışsa kararın sürdürülmesi hukuken doğru değildir. Ancak koruma ihtiyacı devam ediyorsa, sırf kişinin talebi var diye vesayet kaldırılmaz.

Vesayetin Kaldırılması Kararının Sonuçları

Mahkeme vesayetin kaldırılmasına karar verirse, kişi yeniden kendi adına hukuki işlem yapabilir hale gelir. Vasi görevi sona erer. Kişinin malvarlığı üzerindeki vesayet denetimi kalkar. Daha önce ilan edilmiş bir kısıtlama kararı varsa, kaldırma kararının da ilanı gündeme gelebilir.

Ancak vasinin görevi sona erdiğinde hesap verme yükümlülüğü de doğabilir. Vesayet süresince yönetilen malvarlığı, yapılan işlemler ve harcamalar hakkında mahkemeye bilgi verilmesi gerekebilir. Vesayet altındaki kişinin malvarlığının yönetimine ilişkin akademik çalışmalarda da vasiye, vesayet sona erdiğinde malvarlığını teslim etme ve hesap verme yükümlülükleri yüklendiği ifade edilmektedir.

Sonuç

Vesayetin kaldırılması, kişinin hayatı üzerinde doğrudan sonuç doğuran ciddi bir hukuki süreçtir. Bu süreçte asıl mesele, daha önce vesayete neden olan durumun ortadan kalkıp kalkmadığıdır.

Kişi artık kendi işlerini görebiliyor, malvarlığını yönetebiliyor, sağlığı veya yaşam düzeni bakımından vesayeti gerektiren sebep ortadan kalkmış bulunuyorsa mahkemeden vesayetin kaldırılması istenebilir.

Ancak bu talep soyut beyanlarla değil, sağlık raporu, resmi kayıtlar, tanık anlatımları ve somut delillerle desteklenmelidir. Çünkü vesayet hem kişinin özgürlüğünü hem de hukuki işlem ehliyetini etkileyen ağır bir koruma tedbiridir. Bu nedenle kaldırılması da aynı ciddiyetle ve mahkeme denetimiyle yürütülür.

 

Vesayetin Kaldırılması İçin Örnek Dilekçeler

 

1. Akıl Hastalığı / Akıl Zayıflığı Sebebiyle Vesayetin Kaldırılması Dilekçesi

…… SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO: …/… E.

TALEPTE BULUNAN
KISITLI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

VASİ: Ad Soyad, Adres

KONU: Vesayet kararının kaldırılması talebimizden ibarettir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizin …/… E. sayılı dosyası kapsamında, hakkımda … tarihli karar ile vesayet kararı verilmiş ve tarafıma vasi atanmıştır.
2. Söz konusu karar, o tarihte mevcut olan sağlık durumum nedeniyle verilmiş ise de, aradan geçen süreçte sağlık durumumda belirgin iyileşme meydana gelmiştir. Günlük yaşamımı sürdürebilmekte, kişisel ihtiyaçlarımı karşılayabilmekte ve hukuki/ekonomik işlerimi takip edebilecek durumdayım.
3. Vesayet kararına esas alınan sağlık sebebi bugün itibarıyla ortadan kalkmıştır. Bu hususun tespiti için tam teşekküllü devlet hastanesinden veya mahkemenizce uygun görülecek sağlık kuruluşundan resmi sağlık kurulu raporu aldırılmasını talep ederim.
4. Türk Medeni Kanunu uyarınca, vesayeti gerektiren sebebin ortadan kalkması halinde vesayet makamınca vesayetin sona ermesine karar verilmesi gerekir.

HUKUKİ NEDENLER

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER

Mahkemenizin vesayet dosyası, sağlık raporları, hastane kayıtları, tanık beyanları, sosyal ve ekonomik durum araştırması, resmi sağlık kurulu raporu ve sair deliller.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Vesayet kararına esas alınan sağlık sebebinin ortadan kalkıp kalkmadığının tespiti için resmi sağlık kurulu raporu aldırılmasına,
2. Raporda vesayeti gerektiren halin ortadan kalktığının belirlenmesi halinde hakkımdaki vesayet kararının kaldırılmasına,
3. Vasi görevinin sona erdirilmesine,
4. Gerekli yasal işlemlerin yapılmasına,

karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

Tarih
Talepte Bulunan
Ad Soyad
İmza

---

2. Yakın Tarafından Vesayetin Kaldırılması Dilekçesi

…… SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO: …/… E.

TALEPTE BULUNAN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

KISITLI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

VASİ: Ad Soyad, Adres

KONU: Kısıtlı hakkındaki vesayet kararının kaldırılması talebimizdir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizin …/… E. sayılı dosyası ile … hakkında vesayet kararı verilmiş ve kendisine vasi atanmıştır.
2. Vesayet kararının verildiği tarihte mevcut olan şartlar bugün itibarıyla değişmiştir. Kısıtlı, günlük yaşamını tek başına sürdürebilmekte, ihtiyaçlarını karşılayabilmekte ve kendi menfaatlerini koruyabilecek durumda bulunmaktadır.
3. Kısıtlı hakkında vesayet kararının devamını gerektiren fiili ve hukuki şartlar ortadan kalkmıştır. Bu nedenle vesayet kararının devamı, artık koruma amacını aşan bir sınırlama niteliği taşımaktadır.
4. Mahkemenizce gerek görülmesi halinde kısıtlının dinlenmesini, sağlık sebebi mevcutsa resmi sağlık kurulu raporu aldırılmasını ve sosyal inceleme yapılmasını talep ederiz.

HUKUKİ NEDENLER

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER

Vesayet dosyası, nüfus kayıtları, sağlık kayıtları, tanık beyanları, sosyal inceleme raporu, resmi sağlık kurulu raporu ve sair deliller.

SONUÇ VE İSTEM

Açıklanan nedenlerle;

1. Vesayeti gerektiren sebebin ortadan kalktığının tespitine,
2. … hakkında verilen vesayet kararının kaldırılmasına,
3. Vasi görevinin sona erdirilmesine,
4. Gerekli bildirim ve ilan işlemlerinin yapılmasına,

karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.

Tarih
Talepte Bulunan
Ad Soyad
İmza

---

3. Savurganlık / Bağımlılık / Kötü Yönetim Sebebiyle Verilen Vesayetin Kaldırılması Dilekçesi

…… SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO: …/… E.

TALEPTE BULUNAN
KISITLI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

VASİ: Ad Soyad, Adres

KONU: Vesayet kararının kaldırılması talebimizdir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizin …/… E. sayılı dosyasında verilen karar ile hakkımda vesayet kararı tesis edilmiştir.
2. Vesayet kararının verildiği dönemde şahsıma ilişkin olarak ileri sürülen savurganlık / bağımlılık / kötü yönetim iddiaları nedeniyle koruma tedbirine başvurulmuş ise de, bugün itibarıyla bu sebepler ortadan kalkmıştır.
3. Uzun süredir düzenli bir yaşam sürmekteyim. Gelir ve giderlerimi takip edebilmekte, malvarlığımı yönetebilmekte ve günlük işlerimi herhangi bir yardıma ihtiyaç duymaksızın yerine getirebilmekteyim.
4. Bağımlılık iddiası yönünden tedavi sürecim tamamlanmış olup, bu hususa ilişkin kayıtlar dosyaya sunulacaktır. Mahkemenizce gerekli görülmesi halinde ilgili kurumlardan tedavi ve takip kayıtlarının celbini talep ederim.
5. Vesayet kararının devamını gerektiren güncel, somut ve zorunlu bir durum kalmamıştır. Bu nedenle hakkımdaki vesayet kararının kaldırılması gerekmektedir.

HUKUKİ NEDENLER

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER

Vesayet dosyası, tedavi kayıtları, hastane evrakları, banka kayıtları, çalışma belgeleri, tanık beyanları, sosyal ve ekonomik durum araştırması ve sair deliller.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Vesayet kararına esas alınan sebebin ortadan kalktığının tespitine,
2. Hakkımdaki vesayet kararının kaldırılmasına,
3. Vasi görevinin sona erdirilmesine,
4. Gerekli yasal işlemlerin yapılmasına,

karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

Tarih
Talepte Bulunan
Ad Soyad
İmza

---

4. Vesayetin Kaldırılması ve Sağlık Kuruluna Sevk Talepli Kısa Dilekçe

…… SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO: …/… E.

TALEPTE BULUNAN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

KONU: Vesayetin kaldırılması ve sağlık kurulu raporu aldırılması talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında hakkımda vesayet kararı verilmiştir.
2. Vesayet kararına esas alınan sağlık durumum bugün itibarıyla düzelmiştir. Kendi kişisel, mali ve hukuki işlerimi takip edebilecek durumdayım.
3. Bu nedenle vesayet kararının kaldırılabilmesi için resmi sağlık kurulu raporu aldırılmasını talep ederim.

SONUÇ VE İSTEM

Açıklanan nedenlerle, hakkımda resmi sağlık kurulu raporu aldırılmasına ve rapor sonucuna göre vesayet kararının kaldırılmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

Tarih
Talepte Bulunan
Ad Soyad
İmza

---

5. Hükümlülük Sebebiyle Verilen Vesayetin Sona Erdiğinin Tespiti Dilekçesi

…… SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO: …/… E.

TALEPTE BULUNAN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres

VASİ: Ad Soyad, Adres

KONU: Hapis halinin sona ermesi nedeniyle vesayetin sona erdiğinin tespiti talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizin …/… E. sayılı dosyası kapsamında, hakkımda hapis hali nedeniyle vesayet kararı verilmiştir.
2. Hapis halim … tarihinde sona ermiş olup, ceza infaz kurumundan tahliye edilmiş bulunmaktayım. Bu hususa ilişkin tahliye belgesi dilekçemiz ekinde sunulmaktadır.
3. Vesayete esas alınan hapis hali ortadan kalktığından, vesayet kararının devamını gerektiren sebep de kalmamıştır.
4. Bu nedenle hakkımdaki vesayetin sona erdiğinin tespitine ve vasi görevinin sonlandırılmasına karar verilmesini talep ederim.

HUKUKİ NEDENLER

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER

Vesayet dosyası, tahliye belgesi, infaz evrakları, nüfus kayıtları ve sair deliller.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Hapis halinin sona ermesi nedeniyle hakkımdaki vesayetin sona erdiğinin tespitine,
2. Vasi görevinin sonlandırılmasına,
3. Gerekli bildirimlerin yapılmasına,

karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

Tarih
Talepte Bulunan
Ad Soyad
İmza

---

Sıkça Sorulan Sorular

Vesayetin kaldırılması davasını kim açabilir?

Kısıtlı kişinin kendisi, yakınları veya hukuki yararı bulunan ilgililer vesayetin kaldırılmasını talep edebilir.

Vesayetin kaldırılması için hangi mahkemeye başvurulur?

Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Vesayet makamı olarak karar bu mahkeme tarafından verilir.

Sağlık raporu zorunlu mudur?

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle verilen kısıtlama kararlarında resmi sağlık kurulu raporu büyük önem taşır. Mahkeme genellikle kişiyi hastaneye sevk eder.

Vasi istemezse vesayet yine de kaldırılabilir mi?

Evet. Vasi karşı çıksa bile mahkeme, vesayet sebebinin ortadan kalktığı kanaatine varırsa vesayetin kaldırılmasına karar verebilir.

Vesayet kaldırılınca kişi hemen işlem yapabilir mi?

Mahkeme kararının kesinleşmesi ve gerekli işlemlerin tamamlanmasıyla kişi yeniden kendi adına hukuki işlem yapabilir hale gelir.

Vesayetin kaldırılması ne kadar sürer?

Dosyanın niteliğine, sağlık raporu alınıp alınmayacağına, tanık ve kurum yazışmalarına göre süre değişir. Sağlık kurulu raporu gereken dosyalarda süreç daha uzun sürebilir.

Her vesayet kararı kaldırılabilir mi?

Evet, teorik olarak kaldırılabilir. Ancak bunun için vesayeti gerektiren sebebin ortadan kalkmış olması gerekir.

Vesayet kaldırılmazsa tekrar başvuru yapılabilir mi?

Evet. Şartlar değişmişse, yeni sağlık raporu veya yeni deliller ortaya çıkmışsa yeniden başvuru yapılabilir.

Vasi görevi sona erince hesap verir mi?

Evet. Vasi, vesayet süresince yaptığı işlemler ve yönettiği malvarlığı hakkında mahkemeye hesap vermekle yükümlü olabilir.

Vesayetin kaldırılması ile vasi değişikliği aynı şey midir?

Hayır. Vesayetin kaldırılması, kısıtlılık ve vesayet halinin sona ermesidir. Vasi değişikliği ise vesayetin devam edip yalnızca vasinin değiştirilmesidir.