Telefonla yapılan dolandırıcılık eylemleri, uygulamada en sık karşılaşılan malvarlığı suçlarından biridir. Fail kimi zaman kendisini banka görevlisi, finans kuruluşu çalışanı, polis, savcı, kargo yetkilisi veya müşteri temsilcisi olarak tanıtarak mağduru yanıltmakta; kimi zaman ise mağdurun banka/kredi kartı bilgilerini, mobil bankacılık şifresini, tek kullanımlık SMS onay kodunu veya ödeme bilgilerini ele geçirmeye çalışmaktadır.

Bu tür olaylarda suçun yalnızca “telefonla dolandırıcılık” olarak adlandırılması çoğu zaman yeterli değildir. Çünkü olayın oluş şekline göre eylem; basit dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık veya banka/kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu kapsamında değerlendirilebilir.

Telefonla Dolandırıcılık Nedir?

Dolandırıcılık suçunun temelinde hileli davranışlarla bir kişinin aldatılması, bu aldatma sonucunda failin veya bir başkasının haksız menfaat elde etmesi ve mağdurun malvarlığı bakımından zarara uğraması yer alır.

Telefonla yapılan dolandırıcılıkta fail, mağdurla doğrudan iletişim kurar. Bu iletişim sırasında mağdurun güvenini kazanmak, korkutmak, paniğe sevk etmek veya acele karar vermesini sağlamak amacıyla çeşitli hileli beyanlarda bulunur. Örneğin:

“Banka hesabınız tehlikede.”

“Kartınızdan şüpheli işlem yapılmış.”

“Adınıza kredi çekilmeye çalışılıyor.”

“Güvenlik nedeniyle şifrenizi veya onay kodunu paylaşmanız gerekiyor.”

“Paranızı güvenli hesaba aktarmanız gerekiyor.”

Bu sözler tek başına sıradan bir yalan olarak değil, mağdurun iradesini sakatlayan ve onu malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunmaya yönelten hileli davranışlar olarak değerlendirilir.

Telefonla Yapılan Her Dolandırıcılık Bilişim Suçu mudur?

Telefon kullanılması, tek başına eylemi bilişim suçu haline getirmez. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, telefonun yalnızca iletişim aracı mı olduğu yoksa bilişim sistemi, banka sistemi, mobil bankacılık, ödeme sistemi veya kredi kartı altyapısının suçun icrasında aktif şekilde kullanılıp kullanılmadığıdır.

Örneğin fail yalnızca telefonla mağduru arayıp elden para teslim aldırıyorsa, olayın vasfı daha farklı değerlendirilebilir. Ancak fail telefon görüşmesi sırasında mağduru kandırarak mobil bankacılık işlemi yaptırıyor, EFT/havale talimatı verdiyor, kart bilgilerini alıyor, kredi kartından harcama yapıyor veya finans kuruluşunun sistemleri üzerinden işlem gerçekleştiriyorsa artık TCK 158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılık gündeme gelebilir.

Bu nedenle uygulamada temel ayrım şudur:

Telefon sadece aldatma aracı olarak kullanılmışsa ayrı değerlendirme yapılır.

Banka, kredi kurumu, mobil bankacılık, internet bankacılığı, ödeme sistemi veya kart sistemi suçun işlenmesinde araç haline getirilmişse nitelikli dolandırıcılık gündeme gelir.

Bilişim Sistemlerinin Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Dolandırıcılık

TCK 158/1-f kapsamında bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçu düzenlenmiştir. Bu suç tipi, teknolojinin ve finansal sistemlerin sağladığı kolaylıktan yararlanılarak dolandırıcılık yapılması halinde uygulanır.

Örneğin;

mağdurun mobil bankacılık hesabına giriş yaptırılması,

mağdura kredi kullandırılıp paranın başka hesaba aktarılması,

sahte banka linki gönderilmesi,

SMS onay kodunun alınması,

internet bankacılığı üzerinden para transferi yapılması,

ödeme kuruluşu veya banka sistemi üzerinden para çekilmesi,

mağdurun kart bilgilerinin kullanılarak alışveriş yapılması

gibi durumlarda suçun nitelikli hali tartışılır.

Bu noktada önemli olan, failin mağduru yalnızca sözle kandırması değil; aynı zamanda bankacılık veya bilişim altyapısını suçun işlenmesinde araç olarak kullanmasıdır.

Banka veya Kredi Kartının Kullanılması Halinde TCK 245 Gündeme Gelir mi?

Telefonla dolandırıcılık olaylarında banka veya kredi kartı bilgileri de kullanılmış olabilir. Bu durumda yalnızca dolandırıcılık hükümleri değil, TCK 245’te düzenlenen banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu da gündeme gelebilir.

TCK 245 kapsamında temel olarak başkasına ait banka veya kredi kartının, kart sahibinin rızası olmaksızın kullanılması veya kullandırılması suretiyle yarar sağlanması cezalandırılır.

Örneğin;

mağdurun kart bilgileri alınarak internetten alışveriş yapılması,

kredi kartından rıza dışı çekim yapılması,

kartın fiziken ele geçirilerek kullanılması,

kart bilgilerinin üçüncü kişilere kullandırılması,

sahte kart oluşturulması veya sahte kartla işlem yapılması

hallerinde TCK 245 yönünden değerlendirme yapılır.

Buradaki kritik ayrım şudur: Mağdur hileyle kandırılarak bizzat para transferi yapmışsa nitelikli dolandırıcılık ağır basabilir. Buna karşılık mağdurun kartı veya kart bilgileri onun rızası dışında kullanılmışsa banka/kredi kartının kötüye kullanılması suçu da ayrıca gündeme gelebilir.

Finans Kuruluşu ve Şahıs Birlikte Zarar Görürse Ne Olur?

Uygulamada bazı olaylarda yalnızca bireysel mağdur değil, banka, kredi kurumu, finansman şirketi, ödeme kuruluşu veya başka bir finansal kurum da zarar görebilir. Örneğin fail, mağduru telefonla kandırarak adına kredi kullandırabilir, kart limitini kullanabilir, finans kuruluşundan tahsis edilen bedeli başka hesaba aktarabilir veya sahte işlemle hem kart sahibini hem de finans kuruluşunu zarara uğratabilir.

Bu gibi durumlarda suçun mağduru ve zarar gören taraflar ayrıca belirlenmelidir. Çünkü her olayda zarar yalnızca parayı gönderen kişiye ait olmayabilir. Bazı dosyalarda kart hamili, bazı dosyalarda banka, bazı dosyalarda finans kuruluşu, bazı dosyalarda ise hem şahıs hem kurum zarar gören konumunda olabilir.

Bu ayrım suç vasfı açısından önemlidir. Şayet banka veya kredi kurumu yalnızca paranın geçtiği aracı sistem konumundaysa TCK 158/1-f kapsamında “banka veya kredi kurumunun araç olarak kullanılması” değerlendirilir. Ancak finans kuruluşunun doğrudan zarara uğratıldığı, sahte işlemle kredi tahsisi sağlandığı veya kurumun malvarlığının hedef alındığı durumlarda olay ayrıca ve daha dikkatli incelenmelidir.

Failin Kendisini Banka Görevlisi Olarak Tanıtması

Telefon dolandırıcılığı dosyalarında sık görülen yöntemlerden biri, failin kendisini banka veya finans kuruluşu çalışanı olarak tanıtmasıdır. Fail, mağdurda güven oluşturmak için kurumsal ifadeler kullanır; işlem numarası, müşteri temsilcisi dili, güvenlik birimi söylemi veya sahte yönlendirme mesajlarıyla mağduru ikna etmeye çalışır.

Bu durumda yalnızca failin kendisini banka çalışanı olarak tanıtması değil, bu beyanın mağdur üzerindeki etkisi ve sonrasında hangi finansal işlemlerin yapıldığı önemlidir. Mağdur bu hileli beyanlar nedeniyle kart bilgisini vermiş, mobil bankacılığa giriş yapmış, kredi çekmiş, para transfer etmiş veya onay kodu paylaşmışsa suçun nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilmesi mümkündür.

SMS Onay Kodu ve Mobil Bankacılık Şifresi Paylaşılması

Mağdurlar çoğu zaman “onay kodunu paylaşmak” ile “rızayla işlem yapmak” arasındaki farkı karıştırmaktadır. Oysa mağdurun, hileli beyanlarla aldatılarak SMS kodunu paylaşması gerçek anlamda hukuken geçerli bir rıza olarak kabul edilmez.

Fail, mağdurun iradesini hileyle sakatlamışsa mağdur tarafından yapılan işlem görünürde gönüllü olsa bile hukuken aldatmaya dayalıdır. Bu nedenle SMS kodunun paylaşılması, kart bilgilerinin verilmesi veya mobil bankacılık işleminin mağdur eliyle yapılması, failin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Aksine, bu tür işlemler çoğu zaman bilişim sistemlerinin ve banka/kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık değerlendirmesine neden olur.

Suçun Hukuki Niteliği Nasıl Belirlenir?

Telefonla başlayan ve bankacılık sistemi üzerinden tamamlanan dolandırıcılık olaylarında suç vasfı belirlenirken şu sorular önemlidir:

Fail mağduru nasıl aldattı?

Telefon yalnızca iletişim aracı mıydı?

Mağdur para transferini kendisi mi yaptı?

Kart veya kart bilgileri fail tarafından mı kullanıldı?

Mobil bankacılık, internet bankacılığı veya ödeme sistemi devreye girdi mi?

Banka/kredi kurumu yalnızca aracı mıydı, yoksa doğrudan zarar gören mi oldu?

Finans kuruluşu ve şahıs aynı olayda birlikte mi zarara uğradı?

Fail veya failler organize şekilde mi hareket etti?

Kart, şifre, onay kodu veya hesap bilgileri nasıl ele geçirildi?

Bu sorulara verilecek cevaplar, olayın TCK 157, TCK 158/1-f veya TCK 245 kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini belirler.

Mağdur Ne Yapmalıdır?

Telefonla dolandırıcılık mağduru olan kişinin hızlı hareket etmesi önemlidir. Öncelikle banka veya finans kuruluşuyla iletişime geçilerek kart, hesap, mobil bankacılık ve şüpheli işlemler bloke ettirilmelidir. Ardından ilgili dekontlar, SMS kayıtları, arama kayıtları, ekran görüntüleri, IBAN bilgileri, işlem saatleri ve yazışmalar muhafaza edilmelidir.

Şikâyet başvurusunda olay yalnızca “telefonla dolandırıldım” şeklinde anlatılmamalıdır. Hangi numaradan arandığı, failin kendisini nasıl tanıttığı, hangi bankacılık işlemlerinin yapıldığı, kart/kredi/hesap bilgilerinin nasıl kullanıldığı ve paranın hangi hesaba aktarıldığı açıkça belirtilmelidir.

Bu bilgiler, savcılık soruşturmasında suç vasfının doğru belirlenmesi, hesap hareketlerinin incelenmesi, para transfer zincirinin tespit edilmesi ve fail veya faillerin belirlenmesi bakımından önemlidir.

Sonuç

Telefonla yapılan dolandırıcılık olaylarında suçun niteliği her zaman aynı değildir. Telefon yalnızca mağduru kandırmak için kullanılan bir araç olabilir. Ancak olayda banka sistemi, kredi kartı, mobil bankacılık, internet bankacılığı, ödeme kuruluşu veya finansal altyapı kullanılmışsa suçun nitelikli hali gündeme gelir.

Kart bilgilerinin rıza dışında kullanılması halinde TCK 245 kapsamında banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu da ayrıca değerlendirilebilir. Finans kuruluşu ile şahsın aynı olayda birlikte zarara uğradığı durumlarda ise mağdur, zarar gören ve suçtan zarar gören ayrımı dikkatle yapılmalıdır.

Bu nedenle telefonla dolandırıcılık, banka/kredi kartı kullanımı ve bilişim sistemleri içeren dosyalarda olayın teknik ve hukuki yönü birlikte incelenmeli; suç vasfı somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.