Çek, ticari hayatın en yaygın ödeme araçlarından biridir. Özellikle vadeli işleyen ticari ilişkilerde, mal ve hizmet alışverişlerinde, şirketler arası ödemelerde ve borç-alacak ilişkilerinde çek kullanımı hâlâ önemli bir yer tutmaktadır. Ancak çekin ekonomik hayattaki işlevi yalnızca bir ödeme aracı olmasından ibaret değildir. Uygulamada çek çoğu zaman vadeli ödeme aracı gibi kullanılmakta, bu durum da karşılıksız çek sorununu ticari hayatın en tartışmalı konularından biri hâline getirmektedir.

Çek suçlarında güncel uygulamalar denildiğinde en çok karşılaşılan konu, çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçudur. Bunun yanında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına aykırılık, tacir çeki yerine başka çek kullanılması, hamiline çek yaprağı kullanılmadan hamiline çek düzenlenmesi, şirket yetkililerinin sorumluluğu, şikâyet süresi, icra ceza mahkemesinde yargılama ve verilen adli para cezasının infazı gibi birçok teknik konu da uygulamada önem taşır.

Bu yazıda çek suçları, özellikle karşılıksız çek suçu merkezinde ele alınacaktır. Çekin ibrazı, karşılıksızdır işlemi, şikâyet hakkı, yetkili mahkeme, şirket yetkilisinin sorumluluğu, çek düzenleme yasağı, ödeme ve şikâyetten vazgeçmenin sonuçları, icra ceza yargılaması ve uygulamada sık yapılan hatalar ayrıntılı şekilde açıklanacaktır. Yazının sonunda ise uygulamada kullanılabilecek genel nitelikte örnek dilekçelere yer verilecektir.

Çek Suçları Nedir?

Çek suçları, çekin düzenlenmesi, ibrazı, karşılığının bankada bulundurulmaması, kanuna aykırı çek kullanımı veya çek hesabı ve çek defteriyle ilgili yükümlülüklere aykırılıklar nedeniyle gündeme gelen ceza ve yaptırım rejimini ifade eder. Bu alandaki en bilinen suç, karşılıksız çek suçudur.

Karşılıksız çek suçu, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilen çek hakkında, ilgili hesapta yeterli karşılık bulunmaması nedeniyle “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi hâlinde gündeme gelir. Bu suçta korunan temel değer, çekin ekonomik hayattaki güvenilirliği ve ödeme aracı olarak işlevini sürdürebilmesidir.

Çek suçları klasik ceza hukuku suçlarından farklı bir karakter taşır. Çünkü burada borç ilişkisi, kambiyo hukuku, ticaret hukuku, icra hukuku ve ceza hukuku iç içedir. Bir yandan çek alacaklısının tahsil imkânı korunmaya çalışılırken, diğer yandan borç için hapis yasağı, ekonomik suçlara uygulanacak yaptırımın niteliği ve ceza hukukunun sınırları tartışma konusu olmaktadır.

Bu nedenle çek suçlarında dosya yalnızca “çek ödenmedi” mantığıyla değerlendirilmemelidir. Çekin kanuni unsurları, ibraz süresi, karşılıksızdır işleminin usulü, şikâyet hakkı, sanığın sıfatı, şirket yetkilisi olup olmadığı, çekin düzenleme tarihi, çek hesabının kime ait olduğu, imza yetkisi, ödeme yapılıp yapılmadığı ve yargılama süreci birlikte incelenmelidir.

Karşılıksız Çek Suçu Nedir?

Karşılıksız çek suçu, çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesine rağmen çek hesabında yeterli karşılık bulunmaması ve banka tarafından çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılması üzerine gündeme gelen özel bir suç tipidir.

Burada dikkat edilmesi gereken ilk husus, suçun yalnızca çekin ödenmemesinden ibaret olmamasıdır. Suçun oluşabilmesi için çekin kanuni süresi içinde bankaya ibraz edilmesi, ibraz anında hesapta yeterli karşılık bulunmaması ve banka tarafından usulüne uygun şekilde karşılıksızdır işlemi yapılması gerekir. Bu şartlar oluşmadan yalnızca taraflar arasında bir borç ilişkisi bulunması, doğrudan karşılıksız çek suçunu oluşturmaz.

Karşılıksız çek suçunda fail, çek üzerinde karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişidir. Gerçek kişi tarafından düzenlenen çeklerde düzenleyen kişi fail olarak gündeme gelir. Tüzel kişilerde ise sorumluluk, çek hesabı sahibi şirketin ilgili dönemde çek düzenleme ve ödeme yükümlülüğünden sorumlu yetkilileri bakımından ayrıca değerlendirilir.

Uygulamada en çok tartışılan noktalardan biri, şirket adına düzenlenen çeklerde kimin sorumlu olacağıdır. Çekin altında imzası bulunan kişi, şirket yetkilisi, fiili yönetici, temsil yetkisi olan kişi veya çek hesabının işleyişinden sorumlu kişi bakımından somut olayın özellikleri incelenir. Yalnızca şirket ortağı olmak, her zaman otomatik ceza sorumluluğu doğurmaz. Ceza sorumluluğu şahsidir ve kimin hangi yetkiyle hareket ettiği belirlenmelidir.

Çekin İbrazı ve Karşılıksızdır İşlemi

Karşılıksız çek suçunun oluşabilmesi için çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi gerekir. Çek, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre bankaya sunulur. Banka, hesapta yeterli karşılık bulunup bulunmadığını kontrol eder. Hesapta yeterli karşılık yoksa veya kısmi karşılık varsa, kanuni koşullar oluştuğunda çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılır.

Karşılıksızdır işlemi, suçun oluşumu bakımından son derece önemlidir. Banka tarafından çek üzerine gerekli kayıtların düşülmesi, ibraz tarihi, ödenen miktar, karşılıksız kalan miktar ve ilgili banka işlemleri dosyada açık şekilde görünmelidir. Bu kayıtlar eksik veya hatalıysa şikâyet ve yargılama süreci tartışmalı hâle gelebilir.

Çekin hiç ibraz edilmemesi, süresinden sonra ibraz edilmesi veya bankaca karşılıksızdır işleminin yapılmamış olması hâlinde ceza sorumluluğu bakımından sorun doğar. Bu durumda alacaklı kambiyo takibi veya genel alacak yollarını değerlendirebilir; ancak karşılıksız çek suçu bakımından kanuni unsurların oluşup oluşmadığı ayrıca incelenmelidir.

Şikâyet Hakkı ve Şikâyet Süresi

Karşılıksız çek suçu şikâyete bağlıdır. Bu nedenle yetkili kişi süresi içinde şikâyet etmezse yargılama yapılamaz. Şikâyet hakkı genellikle çek hamili tarafından kullanılır. Ancak çekin ciro silsilesi, yetkili hamilin kim olduğu, çekin bankaya kim tarafından ibraz edildiği ve şikâyet hakkının kime ait olduğu somut olayda dikkatle incelenmelidir.

Şikâyet süresi, uygulamada hak kaybına en çok yol açan konulardan biridir. Karşılıksızdır işlemi yapıldıktan sonra kanunda öngörülen süre içinde icra ceza mahkemesine başvurulmalıdır. Süre geçirilirse şikâyet hakkı düşer ve karşılıksız çek suçundan yaptırım talep edilmesi mümkün olmayabilir.

Şikâyet dilekçesinde çekin bilgileri, keşideci veya sorumlu kişi, çek bedeli, karşılıksız kalan miktar, ibraz tarihi, karşılıksızdır işlemi, çek örneği ve banka kayıtları açıkça gösterilmelidir. Şikâyet yalnızca “çek karşılıksız çıkmıştır, cezalandırılsın” şeklinde soyut bırakılmamalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Karşılıksız çek suçlarında görevli mahkeme icra ceza mahkemesidir. Bu yönüyle süreç klasik ceza soruşturmasından ayrılır. Uygulamada alacaklı doğrudan icra ceza mahkemesine şikâyet dilekçesi verir. Cumhuriyet savcılığı tarafından iddianame düzenlenmesi esas alınan klasik ceza yargılamasından farklı bir yol söz konusudur.

Yetki bakımından, çekin ibraz edildiği banka şubesi, çek hesabının bulunduğu yer, şikâyetçinin yerleşim yeri veya kanunda öngörülen diğer bağlantı noktaları önem kazanabilir. Bu nedenle şikâyet dilekçesi hazırlanırken yetkili icra ceza mahkemesi dikkatle belirlenmelidir.

Yanlış mahkemeye yapılan başvurular süre bakımından risk doğurabilir. Şikâyet süresi kısa ve hak düşürücü nitelikte olduğundan, yetki hatası nedeniyle dosyanın sürüncemede kalması alacaklı bakımından ciddi sonuçlar yaratabilir.

Karşılıksız Çek Suçunun Yaptırımı

Karşılıksız çek suçunda temel yaptırım adli para cezasıdır. Her bir çek bakımından ayrı ayrı değerlendirme yapılır. Adli para cezası belirlenirken çek bedelinin karşılıksız kalan kısmı önem taşır. Ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı gibi sonuçlar da gündeme gelebilir.

Bu suçta yaptırımın niteliği uzun yıllardır tartışma konusu olmuştur. Bir dönem karşılıksız çek nedeniyle hapis cezası uygulanması eleştirilmiş, ekonomik nitelikteki bu uyuşmazlık bakımından ekonomik yaptırımların daha uygun olduğu savunulmuştur. Daha sonra yapılan düzenlemelerle adli yaptırım rejimi yeniden devreye girmiştir. Güncel uygulamada adli para cezasının ödenmemesi hâlinde infaz süreci, borç için hapis yasağı tartışmaları ve çekin güven fonksiyonunun korunması birlikte değerlendirilmektedir.

Burada önemli olan, verilen yaptırımın yalnızca borcun tahsili aracı olarak görülmemesidir. Ceza yargılaması, çekin güvenilirliğini koruma amacı taşır. Ancak uygulamada ödeme, şikâyetten vazgeçme ve etkin sonuç doğuran diğer işlemler ceza sürecini etkileyebilir.

Ödeme, Şikâyetten Vazgeçme ve Davanın Düşmesi

Karşılıksız çek suçlarında ödeme, dosyanın seyrini etkileyebilecek en önemli olaylardan biridir. Çek bedelinin, karşılıksız kalan kısmın, işlemiş faiz ve giderlerin ödenmesi hâlinde yargılama veya infaz aşamasında farklı sonuçlar doğabilir.

Şikâyetçinin şikâyetten vazgeçmesi de dosyanın sonucunu etkileyebilir. Ancak ödeme, feragat, vazgeçme ve infazın durması gibi konular her dosyada aynı şekilde sonuç doğurmaz. Hangi aşamada ödeme yapıldığı, ödemenin hangi kalemleri kapsadığı, şikâyetçinin beyanının açık olup olmadığı ve mahkeme kararının kesinleşip kesinleşmediği önemlidir.

Uygulamada sık yapılan hatalardan biri, yalnızca çek bedelinin bir kısmının ödenmesiyle dosyanın tamamen kapanacağının düşünülmesidir. Oysa karşılıksız kalan miktar, faiz, yargılama giderleri ve diğer kanuni sonuçlar birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle ödeme yapılacaksa, ödemenin hangi dosyaya ve hangi çeke ilişkin olduğu açıkça belirtilmelidir.

Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı

Karşılıksız çek suçlarında mahkeme, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da karar verebilir. Bu yasak, kişinin çek kullanma yeteneğini ve ticari faaliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Özellikle şirket yetkilileri, tacirler ve ticari faaliyeti çekle işleyen kişiler bakımından bu sonuç oldukça önemlidir.

Çek düzenleme yasağı yalnızca ceza dosyasının sonucu olarak değil, ticari hayat bakımından da ağır etkilere yol açabilir. Kişi veya şirketin bankalarla ilişkisi, yeni çek defteri alabilmesi, ticari kredibilitesi ve piyasadaki itibarı bu yasaktan etkilenebilir.

Bu nedenle karşılıksız çek dosyalarında savunma yalnızca adli para cezasına karşı değil, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karşı da kurulmalıdır. Özellikle yanlış kişinin sorumlu tutulduğu, yetki değişikliğinin zamanında tescil edildiği, çekin eski yetkili tarafından düzenlendiği veya şirket yönetiminde fiili bağlantı bulunmadığı durumlarda bu savunmalar önem kazanır.

Şirket Yetkililerinin Sorumluluğu

Tüzel kişi adına düzenlenen çeklerde ceza sorumluluğu en çok tartışılan konulardan biridir. Şirket adına düzenlenen çek karşılıksız çıktığında, doğrudan şirket tüzel kişiliğinin hapis veya adli para cezası sorumluluğundan söz edilemez. Ceza sorumluluğu, ilgili gerçek kişiler bakımından değerlendirilir.

Bu noktada çekin düzenlendiği tarihte şirketi temsil ve ilzama yetkili kişinin kim olduğu, çek hesabının işleyişinden kimin sorumlu olduğu, çekin kim tarafından imzalandığı, yetki devri olup olmadığı, ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri ve şirket içi görev paylaşımı önem taşır.

Yalnızca şirket ortağı olmak, yönetim kurulu üyesi olmak veya geçmişte şirket yetkilisi olmak her durumda yeterli olmayabilir. Somut olayda kişinin çekin düzenlenmesi ve ödenmesi bakımından hukuki veya fiili sorumluluğu araştırılmalıdır.

Özellikle şirketlerde yetki değişiklikleri, istifa, hisse devri, müdürlükten ayrılma veya imza yetkisinin sona ermesi gibi durumlarda ticaret sicili kayıtları büyük önem taşır. Şikâyetçi taraf, sorumlu kişinin belirlenmesinde bu kayıtları araştırmalı; savunma tarafı ise sorumluluk dönemini ve yetki durumunu net şekilde ortaya koymalıdır.

İleri Tarihli Çek ve Güncel Uygulama

Türk ticari hayatında çek, kanunen ödeme aracı olmasına rağmen uygulamada yaygın biçimde ileri tarihli olarak kullanılmaktadır. Bu durum, çek suçlarının ve karşılıksız çek uyuşmazlıklarının temel nedenlerinden biridir. Taraflar çoğu zaman çekin üzerinde yazılı tarihten önce bir ticari ilişki kurmakta, çek ise ileride ödeme yapılması beklentisiyle verilmektedir.

İleri tarihli çek uygulaması, çekin hukuki niteliğiyle ticari hayatın fiili işleyişi arasında gerilim yaratır. Bir tarafta çekin görüldüğünde ödenmesi gereken bir kıymetli evrak olduğu kabul edilirken, diğer tarafta piyasada çek fiilen vadeli ödeme aracı olarak kullanılmaktadır. Bu gerilim, karşılıksız çek suçunun ceza hukuku bakımından değerlendirilmesini de zorlaştırır.

Güncel uygulamada çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihi, ibraz süresi ve karşılıksızdır işlemi bakımından belirleyici olmaktadır. Bu nedenle hamilin çeki hangi tarihte bankaya sunduğu, bankanın hangi işlemi yaptığı ve şikâyetin hangi tarihte yapıldığı dosyanın sonucunu doğrudan etkiler.

Diğer Çek Suçları ve Kanuna Aykırı Çek Kullanımı

Çek suçları yalnızca karşılıksız çekten ibaret değildir. Tacirin ticari işletmesiyle ilgili işlerinde tacir olmayan kişiye ait çek defterini kullanması, hamiline çek defteri yaprağı kullanılmadan hamiline çek düzenlenmesi, çek hesabı açma ve çek düzenleme yasağına aykırı davranışlar gibi farklı fiiller de yaptırım konusu olabilir.

Bu tür fiillerde amaç, çek sisteminin doğru işlemesini ve çek türleri arasındaki ayrımın korunmasını sağlamaktır. Tacir çeki, tacir olmayan çek, hamiline çek ve nama yazılı çek gibi ayrımlar yalnızca şekli ayrımlar değildir. Bankaların çek defteri düzenleme yükümlülükleri, hesap sahibinin sıfatı ve çekin kullanım amacı bakımından sonuç doğurur.

Uygulamada bu suçlar karşılıksız çek kadar sık gündeme gelmese de özellikle ticari işletmeler, şirket yetkilileri ve hamiline çek kullanan kişiler bakımından önem taşır. Bu nedenle çek düzenlerken kullanılan çek yaprağının türü, hesap sahibinin sıfatı ve çekin kullanım amacı dikkatle değerlendirilmelidir.

Çek Suçlarında İcra Ceza Yargılaması

Karşılıksız çek suçunda yargılama icra ceza mahkemesinde yürütülür. Şikâyetçi, süresi içinde dilekçesini sunar. Mahkeme, çek aslını veya onaylı örneğini, banka karşılıksızdır işlemini, ticaret sicili kayıtlarını, imza sirkülerini ve tarafların beyanlarını inceler. Gerekirse ilgili bankadan ve ticaret sicil müdürlüğünden kayıtlar istenir.

İcra ceza yargılamasında duruşmalar takip edilmelidir. Şikâyetçinin duruşmaya katılmaması veya şikâyet iradesini sürdürmemesi bazı dosyalarda hak kaybına neden olabilir. Sanık taraf bakımından da duruşmaya katılım, savunma, ödeme iddiası, yetki ve imza itirazları, şirket yetkililiği ve sorumluluk dönemine ilişkin açıklamalar önemlidir.

Mahkeme, çekin kanuni unsurlarını, karşılıksızdır işleminin usulüne uygun olup olmadığını, şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığını, sanığın sorumlu kişi olup olmadığını ve ödeme bulunup bulunmadığını değerlendirerek karar verir.

Çek Suçları ile Kambiyo Takibi Arasındaki Fark

Karşılıksız çek şikâyeti ile kambiyo senetlerine mahsus icra takibi birbirinden farklı yollardır. Kambiyo takibi, çek bedelinin tahsiline yönelik icra yoludur. Karşılıksız çek şikâyeti ise ceza yaptırımına yönelik icra ceza sürecidir.

Alacaklı, karşılıksız çıkan çek için kambiyo takibi başlatabilir. Bu takipte borçluya ödeme emri gönderilir ve borçlu belirli süre içinde icra mahkemesine itiraz veya şikâyet yoluna başvurabilir. Bunun yanında koşulları varsa alacaklı icra ceza mahkemesinde karşılıksız çek şikâyeti de yapabilir.

Bu iki yolun amacı farklıdır. Kambiyo takibi alacağın tahsiline yöneliktir. Ceza şikâyeti ise karşılıksız çek suçundan yaptırım uygulanmasını amaçlar. Ancak ödeme, şikâyetten vazgeçme, çek bedelinin tahsili ve dosyalar arasındaki bağlantı pratikte birbirini etkileyebilir.

Çek Suçlarında Savunma Stratejisi

Çek suçlarında savunma, yalnızca “ödeme gücüm yoktu” şeklinde kurulamaz. Karşılıksız çek suçunda mahkeme öncelikle kanuni unsurların oluşup oluşmadığını inceler. Bu nedenle savunma teknik noktalara dayanmalıdır.

Savunmada şu sorular önemlidir:

Çek kanuni süresi içinde ibraz edilmiş midir?

Banka tarafından usulüne uygun karşılıksızdır işlemi yapılmış mıdır?

Şikâyet süresi içinde mi yapılmıştır?

Şikâyetçi yetkili hamil midir?

Sanık çekin düzenlendiği tarihte sorumlu kişi midir?

Çek şirket adına düzenlenmişse sanığın temsil yetkisi var mıdır?

Çekteki imza sanığa ait midir?

Yetki değişikliği, istifa veya şirketten ayrılma var mıdır?

Çek bedeli veya karşılıksız kalan miktar ödenmiş midir?

Aynı çekle ilgili daha önce karar verilmiş midir?

Çek düzenleme yasağı veya başka bir mahkeme kararı dosyayı etkiliyor mudur?

Bu sorulara göre savunma şekillendirilmelidir. Özellikle şirket yetkilileri bakımından ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, müdürlük kararları, istifa belgeleri, hisse devirleri ve banka hesap yetkilendirmeleri dosyaya sunulmalıdır.

Şikâyetçi Açısından Dikkat Edilmesi Gerekenler

Şikâyetçi açısından en önemli konu süredir. Karşılıksızdır işlemi yapıldıktan sonra şikâyet süresi kaçırılmamalıdır. Çekin ibraz tarihi, karşılıksızdır işlemi ve şikâyet tarihi dikkatle hesaplanmalıdır.

İkinci önemli konu doğru sanığın belirlenmesidir. Özellikle şirket çeklerinde yanlış kişiye şikâyet yöneltilmesi dosyanın reddine veya beraat sonucuna yol açabilir. Ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri ve çekin düzenlendiği tarihteki yetkililer araştırılmalıdır.

Üçüncü konu belge düzenidir. Şikâyet dilekçesine çek örneği, banka karşılıksızdır işlemi, ciro silsilesi, hamil sıfatını gösteren belgeler ve varsa ihtar veya ödeme kayıtları eklenmelidir.

Dördüncü konu duruşma takibidir. Şikâyetçi veya vekili duruşmaları takip etmeli, ödeme yapılmışsa beyanını açıkça bildirmeli, şikâyetten vazgeçme iradesi varsa bunun sonuçlarını bilerek hareket etmelidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Çek suçlarında en sık yapılan hata, şikâyet süresinin kaçırılmasıdır. Çek karşılıksız çıktıktan sonra alacaklı yalnızca icra takibine odaklanmakta, ceza şikâyeti süresini gözden kaçırabilmektedir.

İkinci hata, yetkisiz veya yanlış mahkemeye başvurulmasıdır. İcra ceza mahkemesinin görev ve yetkisi doğru belirlenmelidir.

Üçüncü hata, şirket çeklerinde sorumlu kişinin araştırılmamasıdır. Şirket ortağı, müdür, yönetim kurulu üyesi, imza yetkilisi ve fiili sorumlu kavramları birbirinden farklıdır. Ticaret sicili ve imza sirküleri incelenmeden şikâyet yapılması risklidir.

Dördüncü hata, çekin aslının, banka işlem kaydının veya ciro silsilesinin eksik sunulmasıdır. Şikâyetçi hamil sıfatını ve çekin karşılıksız kaldığını ispatlayabilmelidir.

Beşinci hata, ödeme yapılmasına rağmen dosyanın takip edilmemesidir. Ödeme yapıldıysa hangi çek için, hangi miktarda ve hangi kalemleri kapsayacak şekilde yapıldığı açıkça belgelenmelidir.

Altıncı hata, kambiyo takibi ile çek ceza şikâyetinin birbirine karıştırılmasıdır. İcra takibi alacağın tahsili, ceza şikâyeti ise yaptırım uygulanması içindir. Her iki yolun süresi ve usulü farklıdır.

Hak Kaybını Önlemek İçin Nelere Dikkat Edilmeli?

Karşılıksız çekle karşılaşıldığında öncelikle çekin ibraz tarihi ve bankanın yaptığı işlem incelenmelidir. Karşılıksızdır işlemi usulüne uygun yapılmışsa şikâyet süresi kaçırılmadan icra ceza mahkemesine başvuru hazırlanmalıdır.

Şirket çeklerinde ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri ve yetki belgeleri mutlaka araştırılmalıdır. Çekin düzenlendiği tarihteki yetkili ile ibraz tarihindeki yetkili farklı olabilir. Ceza sorumluluğu bakımından hangi kişinin hangi dönemde sorumlu olduğu önemlidir.

Çek bedeli için ayrıca kambiyo takibi başlatılacaksa, takip süresi, yetkili icra dairesi, borçlular, cirantalar ve avalistler yönünden takip hukuku ayrıca değerlendirilmelidir.

Ödeme alınırsa yazılı belge düzenlenmelidir. Şikâyetten vazgeçilecekse, vazgeçmenin hangi çek ve hangi dosya için yapıldığı açık olmalıdır. Genel ve belirsiz beyanlar ileride uyuşmazlık yaratabilir.

Sanık taraf açısından ise ödeme iddiası, yetki itirazı, imza itirazı, temsil yetkisinin bulunmadığı, şirketten ayrılma, çekin rıza dışı kullanılması veya şikâyet süresinin kaçırıldığı gibi savunmalar somut belgelerle desteklenmelidir.

Örnek Dilekçeler

Aşağıdaki dilekçeler genel örnek niteliğindedir. Her çek dosyasında çekin tarihi, ibraz yeri, karşılıksız kalan miktar, ciro silsilesi, şirket yetkilisi, şikâyet süresi ve ödeme durumu farklı olabilir. Bu nedenle örnek dilekçeler somut dosyaya uyarlanmadan kullanılmamalıdır.

Örnek 1: Karşılıksız Çek Şikâyet Dilekçesi

... İCRA CEZA MAHKEMESİNE

Şikâyetçi: ...
Vekili: ...
Şüpheli/Sanık: ...
Konu: Karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu nedeniyle şikâyetlerimizin sunulmasından ibarettir.

Açıklamalar

Şikâyetçi müvekkil, ... Bankası ... Şubesi’ne ait, ... keşide tarihli, ... çek numaralı, ... TL bedelli çekin yetkili hamilidir.

Söz konusu çek, kanuni ibraz süresi içinde .../.../... tarihinde muhatap bankaya ibraz edilmiş; ancak hesapta yeterli karşılık bulunmadığından çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılmıştır. Çekin karşılıksız kalan miktarı ... TL’dir.

Şüpheli/sanık, çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet vermiştir. Bu nedenle 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında sorumluluğu bulunmaktadır.

Şikâyetimiz kanuni süresi içindedir. Çek örneği, karşılıksızdır işlemini gösteren banka kaydı ve hamil sıfatımızı gösteren belgeler dilekçe ekinde sunulmaktadır.

Hukuki Nedenler

5941 sayılı Çek Kanunu, İcra ve İflas Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili sair mevzuat.

Deliller

Çek örneği, banka karşılıksızdır işlemi, ibraz kaydı, ciro silsilesi, ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, banka yazıları ve her türlü yasal delil.

Sonuç ve Talep

Açıklanan nedenlerle, şikâyetimizin kabulü ile şüpheli/sanığın karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu nedeniyle cezalandırılmasına, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilmesine, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.

Şikâyetçi Vekili
Av. ...

Örnek 2: Şirket Çeki Nedeniyle Yetkili Hakkında Şikâyet Dilekçesi

... İCRA CEZA MAHKEMESİNE

Şikâyetçi: ...
Vekili: ...
Şüpheli/Sanık: ...
Konu: Şirket adına düzenlenen çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılması nedeniyle şikâyetlerimizin sunulmasından ibarettir.

Açıklamalar

Müvekkil, ... Bankası ... Şubesi’ne ait, ... çek numaralı, ... keşide tarihli ve ... TL bedelli çekin yetkili hamilidir.

Çek, ... şirketi adına düzenlenmiştir. Çekin düzenlendiği tarih itibarıyla şirketi temsil ve ilzama yetkili kişi şüpheli/sanık olup, çek üzerinde yer alan imza da şirket yetkilisine aittir.

Çek, kanuni süresi içinde bankaya ibraz edilmiş; hesapta yeterli karşılık bulunmadığından .../.../... tarihinde karşılıksızdır işlemi yapılmıştır. Karşılıksız kalan miktar ... TL’dir.

Şüpheli/sanığın, çekin düzenlendiği ve ibraz edildiği süreçte şirket adına çek düzenleme ve ödeme yükümlülüğü bakımından sorumluluğu bulunmaktadır. Bu nedenle hakkında karşılıksız çek suçundan yargılama yapılması gerekmektedir.

Hukuki Nedenler

5941 sayılı Çek Kanunu, İcra ve İflas Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili sair mevzuat.

Deliller

Çek örneği, banka karşılıksızdır işlemi, ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, şirket yetki belgeleri, banka kayıtları ve her türlü yasal delil.

Sonuç ve Talep

Açıklanan nedenlerle, şikâyetimizin kabulü ile şüpheli/sanığın karşılıksız çek suçundan cezalandırılmasına, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilmesine, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep ederiz.

Şikâyetçi Vekili
Av. ...

Örnek 3: Şikâyetten Vazgeçme Dilekçesi

... İCRA CEZA MAHKEMESİNE

Dosya No: .../... E.

Şikâyetçi: ...
Vekili: ...
Sanık: ...

Konu: Şikâyetten vazgeçme beyanımızın sunulmasından ibarettir.

Açıklamalar

Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında, ... Bankası ... Şubesi’ne ait, ... çek numaralı ve ... TL bedelli çek nedeniyle şikâyetçi sıfatımız bulunmaktadır.

Taraflar arasında yapılan ödeme ve anlaşma doğrultusunda, anılan çek yönünden şikâyetimizden vazgeçiyoruz.

Şikâyetten vazgeçme beyanımızın kabulü ile dosyada gerekli kararın verilmesini talep ederiz.

Sonuç ve Talep

Açıklanan nedenlerle, şikâyetten vazgeçme beyanımızın kabulüne ve dosyada bu beyan doğrultusunda işlem yapılmasına karar verilmesini arz ve talep ederiz.

Şikâyetçi Vekili
Av. ...

Örnek 4: Sanık Savunma Dilekçesi

... İCRA CEZA MAHKEMESİNE

Dosya No: .../... E.

Sanık: ...
Müdafi: ...
Şikâyetçi: ...

Konu: Esasa ilişkin savunmalarımızın sunulmasından ibarettir.

Açıklamalar

Müvekkil hakkında, ... Bankası ... Şubesi’ne ait ... çek numaralı çek nedeniyle karşılıksız çek suçundan şikâyette bulunulmuştur.

Öncelikle şikâyet süresinin ve şikâyet hakkının mahkemece re’sen değerlendirilmesini talep ederiz. Dosyada mevcut belgelerden, şikâyetin kanuni sürede yapılıp yapılmadığı açık şekilde anlaşılamamaktadır.

Ayrıca müvekkil, çekin düzenlendiği tarihte şirketi temsil ve ilzama yetkili kişi değildir. Müvekkilin şirket yetkisi .../.../... tarihinde sona ermiş olup, bu husus ticaret sicili kayıtlarıyla sabittir. Çekin düzenlenmesi ve karşılığının hesapta bulundurulması konusunda müvekkilin hukuki veya fiili sorumluluğu bulunmamaktadır.

Bu nedenle suçun yasal unsurları müvekkil yönünden oluşmamıştır. Ticaret sicili kayıtlarının, imza sirkülerinin ve banka hesap yetki belgelerinin celbini talep ediyoruz.

Hukuki Nedenler

5941 sayılı Çek Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve ilgili sair mevzuat.

Deliller

Ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, şirket kararları, banka kayıtları, çek örneği, karşılıksızdır işlemi ve her türlü yasal delil.

Sonuç ve Talep

Açıklanan nedenlerle, müvekkil hakkında suçun yasal unsurları oluşmadığından beraat kararı verilmesine, aksi kanaatte olunması halinde eksik kayıtların celbine karar verilmesine, yargılama giderlerinin şikâyetçi üzerinde bırakılmasına karar verilmesini arz ve talep ederiz.

Sanık Müdafi
Av. ...

Örnek 5: Ödeme Nedeniyle Düşme/İnfazın Durdurulması Talepli Dilekçe

... İCRA CEZA MAHKEMESİNE

Dosya No: .../... E.

Sanık: ...
Müdafi: ...
Şikâyetçi: ...

Konu: Ödeme nedeniyle dosyada gerekli kararın verilmesi talebidir.

Açıklamalar

Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında, ... Bankası ... Şubesi’ne ait, ... çek numaralı çek nedeniyle yargılama yapılmaktadır.

Dosyaya konu çek bedeli ve karşılıksız kalan miktar yönünden ödeme yapılmıştır. Ödemeye ilişkin dekont dilekçe ekinde sunulmaktadır. Ödemenin dosyaya konu çek için yapıldığı dekont açıklamasında belirtilmiştir.

Bu nedenle ödeme hususunun dikkate alınarak dosyada gerekli kararın verilmesini talep ederiz.

Hukuki Nedenler

5941 sayılı Çek Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili sair mevzuat.

Deliller

Banka dekontu, ödeme makbuzu, çek örneği, dosya kapsamı ve her türlü yasal delil.

Sonuç ve Talep

Açıklanan nedenlerle, dosyaya konu çek yönünden ödeme yapıldığının kabulü ile ilgili mevzuat uyarınca gerekli kararın verilmesini arz ve talep ederiz.

Sanık Müdafi
Av. ...

Sıkça Sorulan Sorular

Karşılıksız çek suçu nedir?

Karşılıksız çek suçu, kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulan çek hakkında hesapta yeterli karşılık bulunmaması nedeniyle karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi hâlinde gündeme gelen özel bir çek suçudur.

Karşılıksız çek şikâyeti nereye yapılır?

Karşılıksız çek şikâyeti görevli ve yetkili icra ceza mahkemesine yapılır. Şikâyet dilekçesinde çekin bilgileri, ibraz tarihi, karşılıksız kalan miktar, şikâyet edilen kişi ve deliller açıkça gösterilmelidir.

Karşılıksız çek suçunda şikâyet süresi kaçırılırsa ne olur?

Şikâyet süresi geçirilirse karşılıksız çek suçundan yargılama yapılması mümkün olmayabilir. Bu nedenle karşılıksızdır işlemi yapıldıktan sonra süreler dikkatle takip edilmelidir.

Şirket çekinde kim sorumlu olur?

Şirket çeklerinde sorumluluk, çekin düzenlendiği dönemde şirket adına çek düzenleme ve ödeme yükümlülüğü bulunan gerçek kişiler bakımından değerlendirilir. Şirket ortağı olmak tek başına her zaman yeterli değildir. Temsil yetkisi, imza sirküleri ve ticaret sicili kayıtları incelenmelidir.

Çek bedeli ödenirse ceza dosyası kapanır mı?

Ödeme, dosyanın seyrini etkileyebilir. Ancak ödemenin hangi aşamada yapıldığı, hangi kalemleri kapsadığı, şikâyetçinin beyanı ve kararın kesinleşme durumu önemlidir. Bu nedenle ödeme belgelendirilmeli ve mahkemeye sunulmalıdır.

Karşılıksız çek suçunda HAGB veya uzlaşma uygulanır mı?

Karşılıksız çek suçu özel düzenlemelere tabi olduğundan, genel ceza muhakemesi kurumlarının uygulanıp uygulanmayacağı ilgili hükümlere göre ayrıca değerlendirilir. Uygulamada bu konu suçun özel niteliği nedeniyle teknik bir alandır.

Kambiyo takibi ile çek ceza şikâyeti aynı şey midir?

Hayır. Kambiyo takibi çek bedelinin tahsiline yönelik icra yoludur. Çek ceza şikâyeti ise karşılıksız çek suçundan yaptırım uygulanmasına ilişkindir. İki yolun amacı, süresi ve usulü farklıdır.

Hamiline çek yaprağı kullanılmadan hamiline çek düzenlenirse ne olur?

Hamiline çek düzenlenirken kanunda öngörülen çek yaprağı ve kullanım kurallarına uyulması gerekir. Hamiline çek defteri yaprağı kullanılmadan hamiline çek düzenlenmesi, kanuna aykırı çek kullanımı kapsamında yaptırım konusu olabilir.

Çek düzenleme yasağı ne anlama gelir?

Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı, kişinin belirli koşullarda yeni çek hesabı açmasını ve çek düzenlemesini engelleyen bir yaptırımdır. Ticari hayat üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceği için mahkeme kararları dikkatle takip edilmelidir.

Karşılıksız çek dosyasında hangi belgeler önemlidir?

Çek örneği, banka karşılıksızdır işlemi, ibraz kaydı, ciro silsilesi, hamil sıfatını gösteren belgeler, ticaret sicili kayıtları, imza sirküleri, banka hesap kayıtları ve ödeme dekontları en önemli belgelerdendir.

Sonuç

Çek suçlarında güncel uygulamalar, yalnızca çekin ödenmemesi meselesinden ibaret değildir. Karşılıksız çek suçu; çekin kanuni süresinde ibrazı, karşılıksızdır işlemi, şikâyet hakkı, şikâyet süresi, yetkili mahkeme, sanığın sorumluluğu, şirket yetkililiği ve ödeme gibi birçok teknik unsurun birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Özellikle ticari şirketler adına düzenlenen çeklerde, sorumluluğun kime ait olduğu dikkatle araştırılmalıdır. Çeki imzalayan kişi, şirket müdürü, yönetim kurulu üyesi, ortak veya fiili yetkili aynı kişi olmayabilir. Ceza sorumluluğu şahsidir ve somut dosyada kişinin hangi yetkiyle hareket ettiği belirlenmelidir.

Alacaklı bakımından en önemli nokta, süresinde ve doğru mahkemeye şikâyet yapılmasıdır. Çek örneği, banka karşılıksızdır işlemi, ciro silsilesi ve hamil sıfatını gösteren belgeler eksiksiz sunulmalıdır. Sanık bakımından ise şikâyet süresi, yetki, imza, şirket sorumluluğu, ödeme ve kanuni unsurlar ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

Sonuç olarak çek suçları, ticari hayat ile ceza hukukunun kesiştiği teknik bir alandır. Hak kaybı yaşanmaması için çekin ibrazından itibaren süreler dikkatle takip edilmeli, icra takibi ile ceza şikâyeti birbirine karıştırılmamalı ve her dosya çekin düzenlenme tarihi, ibrazı, banka işlemi, şirket kayıtları ve ödeme durumu dikkate alınarak ayrı ayrı değerlendirilmelidir.